HAVA DURUMU

- Hoşgeldiniz - Sitemizde 16 Kategoride 5031 İçerik Bulunuyor.

SON DAKİKA

TÜRK HALKLARININ ORTAK DESTANI “KÖROĞLU”

02 Aralık 2017 - 328 views kez okunmuş
Ana Sayfa » Genel»TÜRK HALKLARININ ORTAK DESTANI “KÖROĞLU”
TÜRK HALKLARININ ORTAK DESTANI  “KÖROĞLU”

Türk halklarının büyük çoğunluğunun (Türk, Türkmen, Özbek, Kazak, Başkırt, Tatar, Karakalpak, Azerbaycan ve b.) sözlü geleneğinde mevcut olan “Köroğlu” destanı Tuna  Balkanlar’a, Sibirya’dan Suriye’ye kadar geniş bir coğrafi arealda yayılıp. Yayılma geneline, hacmine ve şöhretine göre “Köroğlu” tek destandır ki, seçenek ve versiyonlarının sayısı  beş yüzden fazla. “Köroğlu” destanı XVI yüzyılın sonları, XVII yüzyılın başlarında Doğu Anadolu’da yaşanan toplumsal-tarihsel olaylarla, özellikle Celaliler isyanı ile sesleşen bu epos Türk halklarının en eski esatiri bakış açısı ve dastançılıq gelenekleri temelinde oluşmuştur.Destanda gerçek yaşam gerçekleri, sosyal içerik üstün mövqeydədir.Bəzi bölüm dikkate almazsaq, neredeyse eposdakı olayların çoğunluğu heyatidir.Qəhremanlar ve faaliyetleri çok görümlü, gerçek tarif olunur. Dastandakı öyküler somut yerlerde: Çenlibelde, İstanbul’da, Tokat, Derbent’te, Bağdat’ta ve s. cereyan ediyor.

Vatanseverlik, hümanizm ve kahramanlık fikirler aşılayan “Köroğlu” eposunda açıklanan olayların merkezinde Koroğlu (asıl adı Rövşen) sureti durur.Dastan baştanbaşa onun fiziksel ve manevi-ahlaki güzelliğinin epik tarif ve tərənnümündən ibarətdir.Fiziki yönünden çok sağlıklı, güçlü ve üstün olan Koroğlu manevi özelliklerine göre de zengin bir Bahadır’dan. Mertlik, qorxmazlıq, insancıl, haksızlığa, zora karşı acımasızlık onu seciyyelendiren esas məziyyətlərdəndir.Onun kalbi Vatan ve halkı için döyünür.Koroğlunun arxalandığı kuvvet xalqdır.Eposda bu kuvveti baş kahramanın yiğit kahraman anlamında “deli” olarak adlandırdığı arkadaşları, silahdaşları temsil ederler. Deli kelimesinin ilk şekli “daqlay” oldu. Daq- ateş, lay – türev demektir. Eserde onların 7777 kişi olduğu göstərilir.Onlar birbirini doğma kardeş gibi seviyor, Koroğlunu kendilerine baba, danışman olarak edirdilər.Hamısı Çənlibelin-yurdunun vurğunudur.Düşmana  karşı savaştıklarında tek yumruk gibi birleşir, hakkı, adaleti savunurlar.

Köroğlu her yiğidini sefere gönderdik onlara maddi, manevi destek verir.Eyni zamanda kendi “delilerini” yani igidlərini test keçirir.Belə yiğitlerden biri de Demircioğludur. Destanın “Köroğlu’nun Erzurum seferi” denilen kolunda Dəmirçioğlunu denemeden geçirerek söyler:
Çenlibel dediğin dağlar damani,

 Müxənnəslər gelse çeker amanı

 Başında nişane aldım elmayı,

Qorxutmadı hedef, nişana seni.

 Qırpınmadı gözün, kaçmadı rengin,

 Aleme yayılır savaşın, cengin,

 Allam xeracını Hindin, firengin,

Gönderrem İran’a, Turan’a seni.
Destanda adı geçen şahsiyetlerin (Giziroğlu Mustafa Bey,  Köse Sefer,  Cafer Paşa, Hasan Paşa veb.)çoğunluğu tarihi insanlardır.
Destanda verilmiş kadın imajlarına özel saygı olunduğunu görürük.Onlar özgür, demokratik bir ortamda yaşayırlar.Erkeklerle bir mecliste oturur, danışmanlık ve meşveretlerdə yer edirlər.Lazım geldiğinde silahlanıb savaşlarda olur, askerlere moral güç, ilham verirlər.Dastanın esas imajından biri Köroğlu’nun eşi Nigardır. Nigar sözü farsça güzel, yakışıklı demektir. Nigarın ilk şekli “naaqqardır”. Naaqqardan, Nigardan başka niagara, davul, nadan, uşak ve niqa sözleri ortaya çıktı. Sevecenliği, güzelliği ve qayğıkeşliyi ile Nigar hanım Çenlibelde herkesin derin saygısını ve sevgisini qazanmışdır.İgidlər onu kendilerine ana, büyük kardeş olarak görmüşlerdir.
   Destanda Hasan adlı bir kaç kişi var. Hasan Han, Hasan Paşa ve Deli Hasan. Arap dilinde Hasan’ın anlamı “güzel” demektir. Hasan sözünü ilk şekline qaytarsaq “Gassân” alınır. Bazen Rusça Hasan Gassân şeklinde yazılıır. Qas-ateş, san- yer, yurt, şan- şöhret, doğum, türev demektir. Deli Hasan güçlü alevli bir bahadır idi. O Köroğlu’yla dostlaşandan sonra yağmaçılıqla topladığı hazineyi ona verir. Deli Hasan Koroğludan sonra Çenlibelde ikinci kişiydi. Koroğlu bir yere giderken o Koroğlunu evezliyir ,Çənlibelin savunmasını kuruyor, savaşta bozqurd gibi çarpışıyordu. Anlaşılır ki, Deli Hasan, Hasan Han ve Hasan Paşa isimlerini doğruldublar.

  Destanda ilginç obrazlardan biri Köroğlu’nun oğulluğudur. Hem A. Xodzqo, hem de M.H.Tehmasib seçeneğinde onun adı Eyvaz şeklinde gidiyor. Böyle fikir var ki, Eyvaz Evez adının tahrife uğramış şeklidir.Amma bu fikir səhvdir.Ahəng kanunu Türk dilinin bel sutunudur. Bu kanuna göre Eyvazın asıl şekli Ayvazdır. Ayvaz-uca isimden, ışıktan doğmuş demektir.

Destanın en rezil imajından biri Kel Hemzedir. Hamza’nın ismi Arap ismi sayılır. Anlamı- sivri ve kesici. Sözü ilk şekline atarsak Qanızat alınar.Qanı-ruh; zat-nesil deməkdir.Qış doğanın ölüm dönemi sayılır toprak ağaçlar ve çalılar kışın keçəlləşir.Nağıllarda gösterilir ki, Keller tüm işleri erkek gibi yüz yüze yok hile ve biclikle görürlər.Buna nedenle kel şerrin sembolü sayılır.Beləliklə, Kel Hamza şer ruhundan doğmuş demektir .

Köroğlu’nun esas istinadgahı Çenlibel kalesi olmuştur. Bu gün de Azerbaycan topraklarında çeşitli bölgelerde “Çenlibel” adlı çok kaleler mevcuttur. XIX yüzyıla ait kaynaklarda yerleşim birimi gibi Çənlibelin durulur. Dastanlarda Köroğlu’nun barınağı olan Çenlibel kalesinin Nahçıvan topraklarında bulunduğu bildirilir.Eyni zamanda Azerbaycan arazisi olan Şemkir, Gedebey, Tovuz, Kazak bölgelerinde “Köroğlu” adlı kulelere rastlanır. Esasen, XVII yüzyılda inşa edilmiş Köroğlu kalelerinin genel yönü stratejik bakımdan yüce, erişilmez yerlerde dikilmesi. Aynı şekilde, Köroğlu kalelerinin kendine özgü mimari özellikleri var.

Facebook Hesabınızla Yorum Yapabilirsiniz

Bilmate