HAVA DURUMU

- Hoşgeldiniz - Sitemizde 16 Kategoride 5736 İçerik Bulunuyor.

SON DAKİKA

Qırımtatarcasını qıdıram

29 Ocak 2018 - 903 views kez okunmuş
Ana Sayfa » Genel»Qırımtatarcasını qıdıram
Qırımtatarcasını qıdıram

”Qırımtatarcasını qıdıram” gruppasında sual: “Selâm aleyküm. Rahmetli bitam ve qartanamdan eşitkenim bir qaç meraqlı ibare hatırladım: qoçan suleyman(dik turğan balalarğa aytıla), erazime(erkek azime), ayğır alme- atik qadınlarğa aytıla, oppa bilal, mahu(?)bilal( pelteklenip, yahşı laf etmegen balağa aytıla). Aceba, bu ibarelerni eşitkenler barmı? Tarihı, etimologiyası nedir?” (sayğılı D. xanım…)

Elbette, pek meraqlı söz birikmeleri, acayıp ibareler …

 

Fikirimce, bu birikmeler teren manalı… Ve yuqarıdaki ibarelerde qullanılğan adılar da tesadufiy degiller, olarnıñ manalarını da doğru añlamaq kerektir!!!

‘qoçan Süleyman’: qoçan (isim) – кочан, кочерыжка (капусты), qoçan (sıfat) = sarsılmaz, metinli, taypınmaz – жёсткий, негнущийся, непоколебимый, незыблемый, одеревенелый; Süleyman (arapça ”سليمان”) (Süleyman peyğamberniñ (sallâ Allahu aleyhi wa sallâm) işmi, Daud peğamberniñ oğludır) ismi asıl qadimiy ibraniy tilinde (qadimiy ivrit) ”שְׁלֹמֹה” (şlomoh,şelomoh, selomoh) – bütünley sağlam/salim – полностью здоровый (”בָּרִיא וְשָׁל” – ´bari(a)/beri(a) vişel’), zarar körmegen – непострадавший, (”לא נפגע” – ‘lö nifga’), yaralanmağan – неповрежденный, xastalığı olmağan (”ללא פגע” – ‘lelö paga’), bütün olğan – целостный… Demek: sarsılmaz dayanıqlıq/metanet – непоколебимая стойкость…

‘er (erkek) Azime’: er – муж, мужчина; erkek – мужчина, самец; Azime (arapça ”عظيمة” – ‘aðıma’, diqqat!!! soñki harf (harif) ”ة” (‘ta-marbuta’ – bağlı/qapalı ”ta”) telâffuz etilmey, o tek qadın cınsını köstere, erkek cınsı ise ”عظيم” – ‘aðım’) ve ‘ð’ – tiş arasında telâffuz etilgen yañğıravuq ses, meselâ ingliz tilinde ”this” |ðɪs| ve ”those” |ðəʊz| sözlerinde kibi), Azime – ulu, diqqatqa şayan, dızman, великая, знатная, огромная, великолепная… Demek: ”мужик в юбке”, вульг. ”баба с яйцами” (обладающая мужскими чертами характера и поведения, властная, решительная или мужеподобная), belki de zemaneviy manada ”кобел” ya da ”кобёл” – жарг. женщина, исполняющая функции мужчины…

‘ayğır Alime’: ayğır – жеребец, Alime (arapça ”عليمة” – ‘alima’, diqqat!!! soñki harf (harif) ”ة” (‘ta-marbuta’ – bağlı/qapalı ”ta”) telâffuz etilmey, tek qadın cınsını köstere, erkek cınsı ise ”عليم” – ‘alim’), Alime – bilgen, bilgisi olğan, знающая, сведущая… Demek: bilgili, her şeyge hazır – бой-баба (бойкая, решительная женщина), железная леди (калька англ. ‘Iron Lady’ (прозвище британского премьер-министра Маргарет Тэтчер (Margaret Thatcher, 1925 – 2013))… NB! ”Коня на скаку остановит,/ В горящую избу войдёт.” (Николай Алексеевич Некрасов. Мороз, Красный нос, ч. I, IV – 1864 г.)

‘oppa Bilâl’: ebet, oppa sözü çoq manalıdır: 1) oppa – избалованный, заласканный; неженка, баловень; 2) oppa: oppa et – ну-ка, ну-ка давай вставай (детское), 3) oppa = ana saña – вот тебе раз, вот тебе на, вот так штука, ну и ну; Bilâl (arapça ”بلال”)- tüzelgen, yaxşı olğan, şıfalanğan, выздоровевший, оправившийся (от болезни)… Belki de, peltekli, yaxşı laf etip olamağan balağa, ‘oppa Bilâl’ dep, tezce tüzelsin, şıfalansın (ну-ка, давай выздоравливай!) manada, böyle aytıla edi … Diqqat! Bilâl-i Habeşî (بلال بن رباح حبشي , radı Allahu anhu) İslâm’ni ilk qabul etkenlerden ve bunı açıqtan ilân etken ilk yedi kişiden biridir, ilk ezan oquğan (müezzin) Bilâl olğan… NB! habeşi – эфиоп,абиссинец, эфиопский…

‘mahu Bilâl’: ”mahu” (arapça ”مَحْو”) – yoq etüv – ликвидация, silme – удаление, iz silüvi, iz çıqaruvı, стирание – следов; ya da ”ma hau” – ” ما هَوٍ”: (arapça ”ما” – ‘ma’) – ne? – что?, yoq – нет , … degil – не.., не является, (arapça ”هَوٍ”- ‘hau’ ya da ‘hau(in)’,) – nazlı, geveze, tutarlı, капризный, избалованный, ya da ”ma hu(a)” – (arapaça ”ما هو”), (arapça ” هو” – o (erkek cinsi), он) … Bunı daha tüşünmek ve araştırmaq kerek …

Meselâ, “مَحْوُ الأُمِّيَّةِ : تَعْليمُ القِراءةِ والكِتابَةِ“ – ‘mahu-l-ummiyati: talimu-l-qira’ati wa al-kitaba(ti)’ – bilgisizlik yoq etüvi: oqumaq ve yazma ögretüvi – ликвидация безграмотности: обучение чтению и письму… Diqqat! ликвидация безграмотности = ликбез…

Bunı yazğanda aqlıma daha eki ibare keldi…

‘Mahmut Sultan’: ‘Molla olmağan köyde, xurozğa da Mahmut Sultan deyler!” (atalar sözü)… Diqqat! Molla (yani sabah namazına ezan çağırğan müezzin) olmasa…, xuroz, xoroz – yalı boyu şivelerinde ve türkçe (”horoz”) – xoraz demek…

‘seyit-quman’: lâtife (анекдот): Uzaq memleketten yolcu-efendi cuma nazına bir köy camisine kele. Köy azbarında qalabalıq, çoq adam toplandı… Üyle namazına qadar daha vaqıt bar, her kes sühbetleşe… Yolcu-efendi de selâm berip, cemaatnen tanış ola, bazı kişilernen de şaxsen tanışa… Biri Seyit-Nafe eken, ebiri Seyit-İslâm, üçüncisi Seyit-Qadır, dördüncisi Seyit-Mahmut, beşincisi Seyit-Xalil ve ilâxre… Aytacağım: bütün köy Seyitler tolu eken… Apansızdan müezzin ezan çağırmağa başlağan… Yolcu-efendimiz şaşmalap, yañı tanışlarından: ”Seyit-efendiler, ya seyit-quman qayda turğanını kösterseñiz çi, men de barıp bir abdest alayım ya …”

”Sözlerniñ tam manalarını belgilep, tarif etseñiz, insaniyetni yañlış tüşüncelerniñ yarısından qurtarıp olursıñız!” (René Descarte, 1596—1650) – ”Определив точно значения слов, вы избавите человечество от половины заблуждений!” (Рене Декарт, 1596—1650)

”Sözlerniñ tam manalarını ögreniñiz, ve alemni yañlış tüşüncelerniñ yarısından qurtarıp olursıñız!”(Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, 1799 – 1837) –
“Изучайте значение слов – и вы избавите свет от половины заблуждений.” 

Aleksandr Sergeyeviç Puşkin 1799 - 1837- Пушкин Александр Сергеевич,

Aleksandr Sergeyeviç Puşkin 1799 – 1837 -Пушкин Александр Сергеевич,

 

Facebook Hesabınızla Yorum Yapabilirsiniz

Bilmate